یکشنبه, 06 تیر 1395 ساعت 16:16

بررسی صنعت فولاد در ایران و جهان مطلب ویژه

نوشته شده توسط 
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

 

یکی از معیارهای رﺳﯿﺪن ﺑﻪ رﺷﺪ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻫﺮ ﮐﺸﻮر دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژيﻫﺎي ﺑﻪ روز ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺗﻮﻟﯿﺪﻓﻮﻻد و رﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺻﻨﻌﺖ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﺻﻨﺎﯾﻊ ﭘﺎﯾﻪ از ﻗﺒﯿﻞ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ، ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن، ﺳﺎﺧﺖﻣﺎﺷﯿﻦ آﻻت، ﻣﻌﺪن و دﯾﮕﺮ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺗﻮﻟﯿﺪ و اﻧﺘﻘﺎل اﻧﺮژي ﺑﻪ ﻓﻮﻻد واﺑﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس علیرﻏﻢ رﮐﻮد در اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻫﻤﻮاره ﻃﯽ ﺳﻨﻮات ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺷﺎﻫﺪ اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﻘﺎﺿﺎي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻓﻮﻻد ﺑﻪ اﺳﺘﺜﻨﺎي ﺳﺎﻟﻬﺎي 2008 و 2009  ﺑﻮده‌اﯾﻢ.

ﺗﺎ ﻧﯿﻢﻗﺮنﮔﺬﺷﺘﻪ ﻓﻮﻻد در ﻣﺤﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ، ﻣﺼﺮف ﻣﯽﺷﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ 413ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺗﻦ ﻓﻮﻻد دﻧﯿﺎ در ﺳﻄﺢ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ (ﺣﺪود 27 درﺻﺪ ﮐﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ) ﺟﺎ ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﯽﺷﻮد. ﻟﺬا ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻓﻮﻻد ﺑﻌﺪ از ﺻﻨﺎﯾﻊ  ﻧﻔﺖ وﮔﺎز دوﻣﯿﻦ ﺻﻨﻌﺖ ﭘﺮ ﺣﺠﻢ ﺗﺠﺎرت دﻧﯿﺎ اﺳﺖ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ ﺳﺎزد در ﺳﺎلﻫﺎي 2012 و 2013 ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻓﻮﻻد ﺧﺎم ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ 1545و 1583ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺗﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ.

با آغاز مرحله صنعتی شدن در ایران، اولین گام اساسی در جهت دستیابی به صنعت فولاد در سال 1338 برداشته شد و شرکت ملی ذوب آهن ایران شکل گرفت. در سال 1351 شرکت ملی صنایع فولاد ایران تاسیس شد. و بالاخره در سال 1383 که طرح جامع فولاد تدوین و ابلاغ گردید شرایط خوبی را برای توسعه این صنعت فراهم نمود. گفتنی است که بر اساس طرح جامع فولاد، تولید فولاد خام کشور باید به 55 میلیون تن در سال 1404 برسد. در ادامه گزارش نگاهی اجمالی به این طرح و نتایج آن در سال 1393 و 1394 انداخته شده است.

فولاد در جهان

 

در 60 سال گذشته روند تولید فولاد جهان همواره سیر صعودی داشته است اما از سال 2000 به بعد و با ظهور کشور چین در عرصه تولید فولاد، این افزایش با شیب تندتری اتفاق افتاده است. بر این اساس از سال 1970 تا سال 2000 میلادی تولید فولاد جهان به‌طور متوسط حدود 2/1درصد رشد داشته است اما از سال 2000 تا 2014 رشد صنعت فولاد به سالانه 5 درصد رسید که عمدتا به خاطر افزایش تصاعدی تولید فولاد کشور چین بوده است به‌طوری‌که در برخی از سال‌ها نرخ رشد تولید فولاد این کشور به بیش از 25 درصد می‌رسید. تولید فولاد کشور چین از 128 میلیون تن در سال 2000 به بیش از 815 میلیون تن در سال 2014 یعنی بیش از 6 برابر رسید.

 

تولید فولاد خام دنیا از 1950 تا 2014 :

clip_image004[4]

میانگین نرخ رشد تولید فولاد از 1950 تا 2014:

clip_image005[4]


بزرگترین کشورهای تولید کننده فولاد در سال 2014:

چین با 822 میلیون تن در رتبه نخست و پس از آن ژاپن با 110 میلیون تن، آمریکا با 88 میلیون تن، هند با 86 میلیون تن در رده های بعدی قرار دارند. کشور در حال توسعه هند در 13 سال گذشته رشد چشمگیری در تولید فولاد داشته و خود را در میان 5 تولید‌کننده برتر دنیا جای داده است به‌طوری‌که از 27 میلیون تن تولید سال 2000 به 2/ 83 میلیون تن در سال 2014 رسیده است.گفتنی است که ایران از 6/ 6 میلیون تن تولید و رتبه 22 در سال 2000 به تولید 3/ 16 میلیون تن دست یافته و با 8 پله ارتقا به رده چهاردهم جهان رسیده است.

امروزه 4/ 49درصد یعنی حدود نیمی از تولید فولاد خام جهان مربوط به کشور چین است. اما علاوه بر چین، سهم خاور‌میانه نیز افزایش داشته و از 3/ 1درصد سال 2004 به 7/ 1 درصد در سال 2014 رسیده است. اما از سوی دیگر سهم مناطقی مانند اتحادیه اروپا، ژاپن، کشورهای CIS، کشورهای حوزه نفتا و همچنین قاره آفریقا کاهش داشته است. در سال 2014 منطقه خاورمیانه با 9/ 7درصد افزایش تولید، بیشترین میزان رشد را در مناطق مختلف جهان داشته است. بعد از ایران کشورهای عربستان با تولید 3/ 6 میلیون تن، قطر با 3 میلیون تن و امارات متحده عربی با 4/ 2 میلیون تن، بزرگ‌ترین‌ تولید‌کنندگان فولاد خام در منطقه خاور‌میانه بوده‌اند.در میان کشورهای منطقه، کشور ترکیه با 34‌میلیون تن در رده هشتم جهانی قرار دارد. تولید این کشور در سال 2000 معادل 3/ 14 میلیون تن بوده و در رتبه 17 قرار داشته است

در دهه گذشته به علت افزایش قیمت انرژی و به‌خصوص مسائل زیست محیطی، سیاست کشورهای پیشرفته و اروپایی کاهش تدریجی تولید فولاد خام و انتقال سایت‌های جدید تولیدی به کشورهایی مانند چین و هند بوده است. این کشورها به‌جای افزایش تولید فولاد خام به فروش دانش فنی و ساخت تجهیزات و پلنت‌های فولادی روی آورده‌اند. از طرفی این کشورها در حال جایگزینی فولادهای ساده و مقاطع ساختمانی با فولادهای آلیاژی و گرید‌های خاص هستند که قیمت بالاتری دارند. به‌عنوان مثال یک‌چهارم تولید فولاد آلمان یعنی حدود 11 میلیون تن به فولادهای آلیاژی و با ارزش افزوده بالا اختصاص دارد که قیمتی 2 تا 10 برابر فولاد معمولی و ساختمانی دارند.

 

مقایسه سهم بازار تولید فولاد در سالهای 2004 و 2014:

clip_image007[4]

مقایسه سهم بازار مصرف فولاد در سالهای 2004 و 2014:

clip_image009[4]


صادرات و واردات فولاد در سال 2014:

clip_image011[4]

 

مصرف سرانه فولاد در جهان و ایران

یکی از مهم‌ترین‌ شاخص‌های توسعه و نشانه صنعتی بودن هر کشور، میزان مصرف سرانه فولاد در آن کشور است. سرانه مصرف فولاد کل دنیا در سال 2014 معادل 220 کیلوگرم بوده که این عدد در سال 2000 حدود 150 کیلوگرم به ازای هر نفر بوده است. به‌طور کلی سرانه مصرف فولاد در کشورهای صنعتی و همچنین کشورهای در حال توسعه که رشد اقتصادی مناسبی دارند بالاتر از سایر کشورها است. کشورهایی مانند ایالات متحده، کانادا، آلمان، ژاپن، کره جنوبی و سوئد که سال‌ها است در رده کشورهای صنعتی قرار دارند طی سال‌های گذشته همواره مصرف سرانه‌ای بالای 300 کیلوگرم داشته‌اند. البته در این میان کشور کره‌جنوبی یک استثنا است. سرانه مصرف فولاد این کشور در 10 سال گذشته همواره بالای 1000 کیلوگرم بوده است. همچنین کشورهایی مانند ترکیه (405 کیلوگرم) و چین (510 کیلوگرم) که هنوز در حال توسعه و رشد هستند، مصرف سرانه فولاد بالایی دارند که البته بخشی از این مصرف به‌دلیل حجم فعالیت‌های توسعه و عمرانی درحال انجام در این گونه کشورها است.

رشد مصرف سرانه فولاد ایران در 2014

اما بر‌اساس آمار انجمن جهانی فولاد، در کشور ایران سرانه مصرف فولاد در سال‌های 2012 و 2013 با کاهش قابل ملاحظه‌ای مواجه شده است. به‌طوری‌که از 278 کیلوگرم سال 2011 به 216 کیلوگرم در سال 2013 رسیده است که البته در سال 2014 با کمی افزایش به 220 کیلوگرم رسید.

جداول مصرف کلی فولاد از سال 2008 تا 2014:

clip_image013[4]

مصرف سرانه کشورها از سال 2008 تا 2014:

clip_image015[4]

 

بررسی صنعت فولاد در ایران

clip_image017[4]

روند توليد فولاد طي سال‌هاي گذشته افزایشی بوده است. توليد فولاد خام در سال 1393 با رشد 3.7 درصدي نسبت به سال 1392 حدود 17.5 ميليون تن بوده است. همچنين توليد فولاد خام در نه ماهه سال 1394 حدود 12.6 ميليون تن مي ‌باشد كه در مقايسه يا مدت مشابه سال قبل تغيير محسوسي نداشته است. و این روتد برای یازده ماهه سال 1394 نیز تکرار شده است به طوریکه تولید فولاد خام در این مدت معادل 15.4 میلیون تن بوده است که نسبت به دوره مشابه سال ماقبل آن تغییری نداشته است.

واردات و صادرات فولاد:

علي‌رغم اينكه صادرات محصولات فولادي در نه ماهه نخست نخست سال 94 نسبت به سال قبل تر افزايش پيدا كرده است ولي همانطور كه از در تصویر ذیل مشخص است، آمار تجارت محصولات فولادی نشان دهنده آن است که واردات از صادرات بیشتر بوده است.

مطالعات انجام گرفته در پايش طرح جامع فولاد كشور بر اساس برآورد پتانسیل صادراتی ایران به بازار هدف بديهي نمود كه در صورت وجود شرايط فعلي در كشور، مجموعاً در بخش صادرات فولاد خام و محصولات فولادي قادر به صادرات 7 ميليون تن فولاد مي‌باشيم.

 

clip_image019[4]

 

 


نمودار فوق در رابطه با واردات و صادرات فولاد، نمودار ارائه شده توسط مرجع فولاد ایران می باشد. و اطلاعات ارائه شده در جدول ذیل به طور مستقیم از سایت گمرک و صادرات و واردات مربوط به کد کالایی چدن، اهن و فولاد استخراج شده است.

clip_image020[4]

همانطور که پیداست واردات مربوط به این کد کالایی از سال 1389 تا 1394 روندی نزولی داشته به طوریکه در سال 1394 به حداقل خود رسیده است.


تعرفه واردات

معمولا 30 تا 40 درصد نیاز کشور به محصولات فولادی از طریق واردات تامین شده است که با توجه به تحریمهای نفتی، رکود اقتصادی و ایجاد محدودیتهای شدید در نقل و انتقال ارز، سهم واردات از تامین نیازهای داخلی به کمتر از 30 درصد تقلیل یافته است.

تعرفه واردات فولاد بعد از چند سال ثبات در سال 94 و 95 با هدف حمایت از تولید داخل با رشد همراه بوده است.

 

clip_image022[4]

 

 

در ذیل ظرفیت اسمی واحدهای ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪه ﻓﻮﻻد ﺧﺎم و ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻓﻮﻻدي ﺑﺨﺶ دوﻟﺘﯽ وﺧﺼﻮﺻﯽ در ﮐﺸﻮر تا سال 1392 به تصویر کشیده شده است:

clip_image024[4]

ظرفيت اسمي آهن اسفنجي و فولاد خام به ترتيب معادل 22.3 و 24.5 ميليون تن (با احتساب واحدهای کوچک مقیاس)برای سال 1394 بوده است.

 

تامین مواد اولیه:

بر اساس محاسبات انجام گرفته و برنامه توليد فولاد خام در افق 1404 (49 ميليون تن به روش كوره‌ي قوس الكتريكي و 6 ميليون تن به روش كوره‌ي بلند) سنگ آهن استخراجي مورد نياز بيش از 150 ميلون تن در سال برآورد مي‌شود. همين طور مي‌بايست واحدهاي فرآوري سنگ آهن به ميزان 86 ميليون تن كنسانتره توليد نمايند. با توجه به محدود بودن ذخاير سنگ آهن كشور (حدود 8.2 ميليارد تن ذخاير قطعي شناخته شده سنگ آهن )، در صورتي كه توليد 55 ميليون تن فولاد طبق برنامه پيش‌ بيني گرديده محقق گردد، همان گونه كه در طرح جامع فولاد 93 مطرح گرديد ذخاير سنگ آهن كشور در چند سال بعد از افق به اتمام خواهد رسيد.

clip_image026[4]


 جمع بندی:

همانطور که در بخش قبل اشاره شد چین به عنوان بزرگترین تولید کننده فولاد جهان تولید بیش از 50 درصد این کالای استراتژیک دنیا را در اختیار دارد و بر همین اساس بازار فولاد و مواد اولیه شامل سنگ آهن و زغال سنگ، همچنین توسعه فولاد در هر نقطه از جهان تحت تاثیر سیاستها و برنامه های فولاد چین است. چرا که رفتار چین خصوصا در بازار سنگ آهن، پیش بینی ها را می تواند تغییر دهد و با ایجاد نوسانات جدید در بازار، آهنگ رشد را متغیر کند.

در بازارهای جهانی به دلیل مواردی همچون کاهش شدید قیمت سنگ آهن و رسیدن بهای آن به کمترین حد در چند سال اخیر در بازار نقدی چین، کاهش قیمت زغال سنگ در بازارهای جهانی، تنزیل شدید قیمت نفت و کاهش هزینه ها مخصوصا برای حمل و نقل مواد اولیه و محصولات نهایی، کاهش قیمت تمام شده بهای فولاد در جهان و در نهایت رکود فراگیر در اغلب بازارهای جهانی فولاد خطرات مربوط به مازاد عرضه فولاد را افزایش می داد.

قیمت فولاد در داخل کشور نیز به شدت از قیمتهای جهانی تبعیت می کند. بیشترین واردات فولاد ایران مربوط به سال 89 می باشد، سالی که رونق بیش از اندازه ای در ساخت و سازهای مسکن در ایران به وجود آمده بود، همانطور که در جدول صفحه 11 آورده شده است تراز تجاری فولاد ایران بیش از 10 میلیون تن منفی بوده است یعنی واردات بیش از صادرات بود.  اما در سالهای بعد با کاهش رونق ساخت و ساز حجم میزان مصرف فولاد در ایران کاهش یافت و از مصرف فولاد در ایران از نزدیک 20 میلیون تن در سال 2011 به نزدیک 17 میلیون تن در سال 2014 کاهش یافت. (جدول صفحه 7) از طرفی میزان تولید شمش فولاد نیز از 12.7 در سال 89 به 16.7 در سال 94 رسیده است. (جدول صفحه 11) بنابراین قسمتی از کاهش واردات به دلیل کاهش مصرف و قسمتی نیز به دلیل افزایش تولید بوده است.  

با توجه به طرح های فولادی در دست اجرا که تعدادی از آنها در سال 95 و برخی در سالهای اتی به بهره برداری خواهد رسید، صنعت فولاد کشور توان پاسخ گویی به نیاز داخلی را خواهد داشت و طبق برنامه چشم انداز 1404 تولید فولاد تا 52 میلیون تن برنامه ریزی شده است و در صورت تحقق برنامه قسمت قابل توجهی از تولید فولاد باید به خارج از کشور صادر شود.

 

 

                                    

 

 

 

 

                                                                                   

برای ارسال نظر وارد سایت شوید

اخبار اقتصادی

60391